SZORCÓWKA

SZORCÓWKA, gm. Skierbieszów

Wieś położona na wschodnim skraju gminy Skierbieszów, nad rzeką Kalinówką, w obrębie Działów Grabowieckich.

W wyniku archeologicznych badań powierzchniowych, prowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), na terenie miejscowości odkryto zaledwie 3 stanowiska (punkty osadnicze)¹. Najstarsze zabytki w postaci kilku fragmentów ceramiki zarejestrowano na jednym z nich i datowano ogólnie na neolit (5500-2200 r. p.Chr.). Nie wykluczone, że związane są one z kulturą pucharów lejkowatych (4200-2900 r. p.Chr.), bowiem zabytki w postaci ułamków naczyń, wiórowca i wióra krzemiennego zarejestrowano na dwóch innych stanowiskach. Znacznie młodsze chronologicznie materiały datowane zarejestrowano na 2 stanowiskach, a pochodzą one z wczesnej epoki brązu (2200-1600 r. p.Chr.). Mało charakterystyczne ułamki naczyń glinianych nie pozwoliły na określenie ich przynależności kulturowej. Na terenie miejscowości nie zarejestrowano późniejszych zabytków, co dowodzi dużej luki osadniczej.

W 1782 roku wydzielono z dóbr Iłowiec B folwark dla spadkobiercy po Karolu Olszewskim – Dominika Szorcza, sędziego grodzkiego chełmskiego². Od nazwiska właściciela folwark ten nazwano Szorcówką. W 1830 Dominik Szorcz zmarł bezpotomnie, a jego dobra przeszły na siostry: Franciszkę z Szorczów Ostrożyńską, Katarzynę z Szorczów Nowowiejską i Antoninę z Szorczów Wędrogowską oraz brata Marcina Szorcza. W 1839 roku majątek ten w całości wykupił Hipolit Czajkowski, a po jego śmierci w 1862 roku Iłowiec A i B kupił Konstanty Jurski, żonaty z Julią Hajdl. W 1878 roku dobra Iłowiec B (z Szorcówką) za 24 tys. rubli kupił od Konstantego Jurskiego Michał Tor, po którym w 1926 roku odziedziczyły dzieci: Czesław i Stanisław Torowie oraz Maria z Torów Marynowska³. W 1946 roku majątek został rozparcelowany w ramach reformy rolnej.

Spis z 1827 roku notował folwark w powiecie hrubieszowskim i parafii Skierbieszów. Liczył wówczas 17 domów i 61 mieszkańców⁴. W folwarku istniał dworek z niewielkim parkiem oraz staw z młynem wodnym⁵. Pod koniec XIX wieku we wsi było 16 domów i 116 mieszkańców, katolików oraz 183 morgi ziemi ornej⁶.

Według spisu z 1921 roku Szorcówka liczyła 43 domy i 301 mieszkańców, w tym 2 Ukraińców i 6 Żydów⁷.

W 1916 roku otwarto we wsi 1-klasową szkołę polską, która początkowo mieściła się w wynajętym budynku drewnianym u Joachima Brzyskiego. Pierwszym nauczycielem w latach 1916-1917 został Kazimierz Grynasiuk⁸, a w roku następnym Adela Ostapowiczowa. Ich następcami byli kolejno: Maria Zalewska (1918), Emilia Pokorna (1918-1919), Julia Chyczewska (1920-1921), Karolina Węgrzynówna (1921-1922), Karolina Tor (1922-1923), Michał Mazurek (1923), Bronisława Mikulanka (1923-1924), Tomasz Skakun (1924-1925), Janina Czajkowska (1925-1926), Władysław Wójtowicz (1926), Maria Łoza (1926-1927), Zofia Jachowa (1927-1928), Aleksandra Zimek (1928-1930) i Stanisława Buda (1930-1933). Szkoła podnosiła swój stopień organizacyjny aż do 4-klasowej. Do 1933 roku szkolna sala lekcyjna nadal była wynajmowana najpierw u Józefa Banacha, a później u Michała Wichrowskiego. W 1933 roku szkołę umieszczono w nowowybudowanym Domu Ludowym. W szkole tej przed wojną uczyli: Paweł Szkamruk (1933-1934), Józefa Obrzutówna (1934-1935), Józefa Michniowska (1936-1938) i w latach 1938-1942 Czesław Ciastuła.

Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej w 1946 roku wznowiono naukę w tutejszej 4-klasowej szkole. Uczyła najpierw Maria Jankowska, a później Paulina Moskwa, która do 1970 roku była tutaj kierowniczką⁹.

Szkoła stopniowo zwiększała swój stopień organizacyjny aż do szkoły 8-klasowej. Warunki pracy były bardzo ciężkie, bowiem do nauki wynajmowano kilka sal lekcyjnych u gospodarzy, dlatego trzeba było często przechodzić z jednego budynku do innego. W 1970 roku na okres jednego roku stanowisko kierownika objął Henryk Buczak, a po nim w latach 1971-1973 Władysław Kurek, a w latach 1973-1974 Halina Niemiec. W 1973 roku obniżono jednak stopień do 4-klasowej, a w 1974 roku szkołę zlikwidowano¹⁰.

W 1928 roku z inicjatywy Leonarda Jezierskiego powstała we wsi jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. W roku powstania wybudowano tutaj remizę, ale motopompę otrzymali strażacy dopiero w 1965 roku. Funkcję prezesa jednostki OSP pełnili m. in. Piotr Moskwa (przed 1966 r.) i Stanisław Wichrowski (1966 –2006)¹¹. W 2006 roku jednostka została rozwiązana.

Wbrew informacjom zawartym w literaturze¹² wieś nie została wysiedlona przez Niemców. W 1949 roku wieś liczyła 258 mieszkańców¹³. Do ważniejszych osiągnęć gospodarczych wsi w okresie powojennym należy zaliczyć jej elektryfikację w 1967 roku oraz budowę utwardzonej drogi pod koniec lat 80-tych na odcinku Hajowniki-Szorcówka i w połowie lat 90-tych na odcinku Iłowiec-Szorcówka. Około 1970 roku założono we wsi Kółko Rolnicze, a jego prezesem został Ludwik Moskwa. W połowie lat 70-tych Kółko zostało przyłączone do SKR w Skierbieszowie, a sprzęt rolniczy przeniesiono do bazy w Hajownikach. W 1983 roku reaktywowano Kółko Rolnicze, którego prezesem został Antoni Morokiszka. Kółko Rolnicze zlikwidowano ostatecznie na pocz. lat 90-tych¹⁴.

Obecnie Szorcówka jest bardzo małą wsią. Na początku 2009 roku mieszkało tu zaledwie 50 osób.