MARCINÓWKA

Wieś położona na północnym skraju gminy Skierbieszów, w obrębie Działów Grabowieckich.

W wyniku badań powierzchniowych, prowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), na terenie miejscowości odkryto 1 stanowisko (punkt osadniczy)¹. Na stanowisku zarejestrowano 1 ułamek naczynia glinianego datowanego na okres neolit (5500-2200 r. p.Chr.) wczesnośredniowieczny (VI-XIII w.). Chyba jednak można zawęzić tę chronologię do IX-XIII wieku, na co wskazuje osadnictwo na sąsiednim obszarze.

Miejscowość powstała zapewne pod koniec XVIII wieku w dobrach skierbieszowskich, należących wówczas do Marcina i Eleonory Ostrorogów. Od imienia właściciela wzięła swoją nazwę. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1817 roku, kiedy należała do parafii w Skierbieszowie i wchodziła w skład dóbr skierbieszowskich hrabiego Józefa Ostroroga². Po 1817 roku dobra te przeszły na własność Wincentego Leonarda Dunin-Borkowskiego, żonatego pierwszy raz z Ignacją Ostroróg, a drugi raz z Elżbietą z Krasińskich. W 1839 roku Skierbieszów z okolicznymi wsiami odziedziczył po ojcu Stanisław Narcyz Dunin-Borkowski, żonaty z Adelą von Larisch und Gross-Nimsdorf, a w 1878 roku przejęła dobra ich córka Jadwiga z Borkowskich Popiel, żona Jana Popiela. Jeszcze tego samego roku sprzedała swój majątek Faustynowi Mościckiemu (zm. w 1885 r.), synowi Walentego, żonatemu ze Stefanią Bojanowską, za 91 500 rubli³. Następnie dobra skierbieszowskie (wraz z Marcinówką) trafiły do Zofii z Mościckiej Borzuchowskiej (zm. w 1896 r.) i Wandy z Mościckich Gąssowskiej. Pod koniec XIX wieku dobra te należały już do Stanisława i Marii z Szenklerów Wydżgów, których córka Maria wyszła za mąż za adwokata warszawskiego Wacława Niklewicza i była ich ostatnią właścicielką⁴.

W 1827 roku, kiedy Marcinówka będąc w powiecie krasnostawskim i parafii Skierbieszów liczyła 9 domów i 58 mieszkańców⁵. Pod koniec XIX wieku wieś należała do gminy i parafii w Skierbieszowie. Liczyła wówczas 11 domów włościańskich i 64 mieszkańców, w tym 18 prawosławnych oraz 147 mórg ziemi włościańskiej. Tutejszy folwark należał do dóbr skierbieszowskich⁶.

W okresie międzywojennym Marcinówka nadal była niewelką wsią. Według spisu z 1921 roku liczyła 18 domów i 114 mieszkańców, w tym 1 Ukrainiec⁷.

Do tragicznego zdarzenia doszło we wsi podczas okupacji niemieckiej. W marcu 1944 roku gestapo i żandarmeria rozstrzelały we wsi 3 osoby⁸. Jeden z mieszkańców Marcinówki – Bolesław Wojtasiuk w 1943 roku został dowódcą placówki BCh, która obejmowała północną część gminy Skierbieszów oraz sąsiednie wsi. W skład tego oddziału w 1944 roku wchodziło 21 partyzantów z Marcinówki, Osiczyny, Majdanu Skierbieszowskiego, Lipiny Starej i Podwysokiego⁹. Do ważniejszych akcji tego oddziału należy zaliczyć:

• potyczkę z Niemcami pod Zabytowem¹⁰

• rozbrojenie Niemców z posterunku policji w Kraśniczynie.

Z okresem okupacji łączy się także krótkotrwały pobyt we wsi ks. Stefana Wyszyńskiego (późniejszego Prymasa Tysiąclecia). Ksiądz Wyszyński przebywał od listopada 1941 roku w pobliskim Żułowie, a przez dwa tygodnie mieszkał także w Marcinówce u Aleksandra i Katarzyny Wojtasiuków ukrywając się przed Niemcami. Potem ks. Wyszyński powrócił do Żułowa¹¹.

W 1949 roku wieś liczyła 117 mieszkańców¹². Wśród ważnych inwestycji w Marcinówce w okresie powojennym należy wymienić elektryfikację rozpoczętą w 1957 roku, a zakończoną dopiero w 1959 roku. Roboty instalacyjne wykonał Marian Smuga. W roku 1974 wybudowano wodociąg. Ciągle jest niedokończona budowa drogi utwardzonej, choć była rozpoczęta jeszcze w 1982 roku. Wybudowano już znaczny odcinek na trasie Majdan Skierbieszowski-Marcinówka, ale jeszcze brakuje kilkaset metrów drogi.

Na początku 2009 roku w Marcinówce mieszkało zaledwie 17 osób.

1 Badania powierzchniowe przeprowadzili w 2001 roku mgr A. Urbański i mgr A. Witkowski, a dokumentacja z tych badań znajduje się w archiwum WUOZ w Lublinie, Delegatura w Zamościu.