LIPINA STARA

Wieś położona w środkowej części gminy Skierbieszów, w obrębie Działów Grabowieckich.

W wyniku badań powierzchniowych, prowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), na terenie miejscowości odkryto 1 stanowisko (punkt osadniczy)¹. Najstarsze zabytki w postaci jednego ułamka naczynia datowano na okres wczesnośredniowieczny, kiedy przybyła na teren wsi ludność słowiańska i założyła osadę datowaną najpewniej na XII-XIII wiek.

Miejscowość Lipina powstała zapewne w 2 poł. XVIII wieku w dobrach hajownickich. Pierwszy raz zanotowano ją w 1811 roku, kiedy występowała jako wieś należąca do parafii Skierbieszów. Wchodziła wówczas w skład dóbr hajownickich we władaniu Feliksa Romanowskiego². Spis z 1827 roku notował Lipinę w powiecie krasnostawskim i parafii Skierbieszów. Liczyła wówczas 7 domów i 50 mieszkańców³, a jej powierzchnia wynosiła 543 morgi i 191 prętów. W 1845 roku Lipina znajdowała się w gminie Hajowniki należącą do Kornela Malczewskiego, żonatego z Anielą z Lisenbarthów. Istniała tu karczma, która uzyskała patent na dalsze prowadzenie wyszynku alkoholu⁴. Wkrótce właścicielem Lipiny stał się Adam Łaniewski, od którego przed 1860 rokiem kupił szwagier Aleksander Lisenbarth, żonaty z Rozalią z Łaniewskich. Zmarł on w 1860 roku a Lipinę odziedziczył po spłacie rodzeństwa: Anieli z Lisenbarthów Malczewskiej i Zygmunta Lisenbartha ich brat Jan Nepomucen Lisenbarth (zm. 1876). Po śmierci tego ostatniego w 1876 roku za 13 tys. rubli kupił folwark lipiński Stefan Nowosielski, a w 1880 roku za 30 tys. rubli odkupiła Teofila Gepner, córka Aleksandra. Pięć lat później część dóbr za 1100 rubli nabył Mendel Kejzman, a w 1889 roku Józef Feder. Dwa lata później część majątku kupił Aleksander Szaja, po którym dziedziczył Andrzej Szaja. Resztę majątku po Józefie Federze odziedziczyli Gersik i Ruchla Federowie. W 1899 roku utworzono, zapewne za zgodą i pomocą dziedziców, we wsi początkową szkołę rosyjską, zapewne 1-klasową⁵.

Pod koniec XIX wieku istniał folwark i wieś Lipina. Było tu 2 domy dworskie i 11 włościańskich oraz 91 mieszkańców. Cała wieś liczyła 704 morgi obszaru, w tym 158 mórg należało do włościan. Folwark liczył 220 mórg ziemi ornej, 45 mórg łąk i 281 mórg lasu i był własnością Gepnera⁶. W pobliskim lesie pod koniec XIX wieku założono zakład kopyciarski, gdzie wyrabiano szewskie kopyta aż do II wojny światowej.

Na początku XX wieku grunty Lipiny podzielono na Lipinę Starą, wzmiankowaną po raz pierwszy w źródłach w 1911 roku i kolonię Lipinę wzmiankowaną w 1914 roku⁷. Według spisu z 1921 roku Lipina Stara liczyła 26 domów i 161 mieszkańców, wyłącznie Polaków⁸. W tym czasie we wsi rozwijało się intensywnie tkactwo, gdyż niemal w każdym domu znajdował się warsztat. Wyrabiano płótno przeważnie na własne potrzeby, a tylko niewielką część wyrobów sprzedawano.

W okresie międzywojennym zaboserwowano znaczną aktywność polityczną mieszkańców, którego efektem było utworzenie koła Stronnictwa Ludowego oraz koła ZMW „Wici” rozwiązanych w 1936 roku w wyniku pacyfikacji Ruchu Ludowego⁹.

W okresie międzywojennym istniała polska szkoła 1-klasowa otwarta w 1916 roku, która mieściła się w parterowym budynku drewnianym.

W budynku tym obok sali lekcyjnej było mieszkanie dla nauczyciela. Szkoła posiadała także drugi budynek w sąsiednim Wysokiem, gdzie uczyły się dzieci z tej wsi. Pierwszym polskim nauczycielem w Starej Lipinie był Jan Dwojakowski i uczył tutaj do 1926 roku. Później w latach 1927-1937 uczyła Karolina Bąk, a po niej Kazimierz Muciek. W czasie okupacji niemieckiej ponownie nauczycielką została Karolina Bąk¹⁰.

Po wyzwoleniu wznowiono we wsi naukę, a szkoła systematycznie podwyższała swój stopień organizacyjny aż do 8-klasowej. Funkcję kierowników, a później dyrektorów szkoły pełnili kolejno: Halina Barańska, Czesław Litwiniec, Zdzisław Składaniec, Marian Cieplechowicz (do 1981 r.), Ryszard Sitarz (1981-1992), Jolanta Sawicka (1992-2001) i Małgorzata Rycak (2001-2004). W 2002 roku obniżono stopień organizacyjny szkoły do klas 0-3, a w roku 2004 ostatecznie zlikwidowano szkołę w Lipinie Starej. 15 grudnia 2008 roku otwarto w budynku dawnej szkoły w Lipinie Starej Warsztaty Terapii Zajęciowej dla osób niepełnosprawnych.

W 1946 roku z inicjatywy Eugeniusza Miruszczuka powstała w Lipinie Starej jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Pierwszym prezesem został Józef Mazurkiewicz, a później kolejno: Teodor Siwczuk (1963-1965), Zenon Mydlak (1965-1967), Hieronim Frast (1967-1991) i od 1991 roku Stanisław Kopciowski. W 1950 roku strażacy wybudowali niewielki budynek na sprzęt strażacki a w 1987 roku remizę. Stosunkowo późno, bo dopiero w 1967 roku jednostka otrzymała motopompę¹¹.

W 1949 roku wieś liczyła 219 mieszkańców¹². W roku 1969 zbudowano drogę utwardzoną ze Skierbieszowa do Lipiny Starej. Na początku lat 60-tych powstało we wsi Kółko Rolnicze, do którego w 1970 roku przyłączyło się także KR z Wysokiego I. Prezesem KR w Lipinie Starej był Tadeusz Całka. W 1974 roku Kółko włączono do Spółdzielni Kółek Rolniczych w Skierbieszowie, a w Lipinie pozostała baza maszynowa, której dyspozytorem został Bronisław Marchwiany. Na początku lat 80-tych zlikwidowano także tę bazę.

W latach 1955-1961 istniała gromada Lipina Stara, która obejmowała Marcinówkę, Wysokie I i II, Lipinę Starą, Podwysokie i Osiczynę. Przewodniczącymi GRN byli: Jan Klimczuk (1955-1958) i Józef Gorzkowski (1959-1961). Gromadę zlikwidowano z końcem 1961 roku.

W roku 1961 Lipina Stara została zelektryfikowana, a w 1973 roku wybudowano utwardzoną drogę do wsi Lipiny Starej i wówczas uruchomiono połączenie autobusowe z Zamościem¹³. Na początku lat 80-tych zbudowano utwardzoną drogę w kierunku Wysokiego i Podwysokiego, a w 2000 roku zbudowano we wsi wodociąg. W latach 80-tych wybudowano we wsi murowaną zlewnię mleka, którą użytkowano do 1990 roku.

Obecnie jest to stosunkowo niewielka wieś. Na początku 2009 roku w Lipinie Starej mieszkało 150 osób.