LIPINA NOWA

LIPINA NOWA, gm. Skierbieszów

Wieś położona w środkowej części gminy Skierbieszów, nad rzeką Wolicą, w obrębie Działów Grabowieckich.

W wyniku badań powierzchniowych, prowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), na terenie miejscowości odkryto 5 stanowisk (punktów osadniczych)¹. Najstarsze zabytki w postaci dwóch ułamków naczyń oraz krzemiennego wiórowca znaleziona ne trzech kolejnych stanowiskach datowano ogólnie na neolit (5500-2200 r. p.Chr.). Z tym okresem łączą się także stosunkowo duże dwie osady kultury pucharów lejkowatych (4200-2900 r. p.Chr.), na powierzchni których znaleziono sporo ułamków naczyń oraz fragment przepalonego krzemiennego narzędzia. Znacznie młodszą chronologicznie ceramikę odkryto na dwóch osadach, a można ją łączyć z wczesną epoką brązu (2200-1600 r. p.Chr.). Jedno ze stanowisk to pozostałość osady kultury strzyżowskiej (1750-1600 r. p.Chr.). Na innej osadzie zarejestrowano ceramikę kultury trzcinieckiej (1600-1200 r. p.Chr.). Później nastąpiła długa przerwa w osadnictwie na tym terenie. Dopiero w okresie wczesnośredniowiecznym przybyła na teren wsi ludność słowiańska i założyła 4 niewielkie osady datowane najpewniej na XII-XIII wiek.

Wieś powstała pod koniec XIX wieku powstała jako kolonia Lipina. Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1895, kiedy w aktach USC zanotowano urodziny Jana Borysa². Z informacji mieszkańców wiadomo, że 18 i 19 lipca 1915 roku doszło na terenie wsi do krwawej bitwy wojsk austriackich i rosyjskich. Rosjanie przygotowując się do obrony wykonali ciąg okopów ziemnych w lesie lipińskim, a także tamę ułożoną z worków z piaskiem na rzece Wolicy za Skierbieszowem, co spowodowało zalanie dużej powierzchni łąk. Żołnierze VI korpusu austro-węgierski atakując od strony Iłowca aż 7-krotnie próbowali dokonać przeprawy przez zalane wodą łąki. Do najkrwawszych walk na bagnety doszło w płytkiej wodzie. Po zakończenu działań wojennych okoliczna ludność spuściła wodę odsłaniając tysiące ciał żołnierzy³. Część poległych pochowano na terenie Lipiny Nowej. Na powierzchni ok. 0,05 ha znajduje się 11 zbiorowych mogił ziemnych, w których pogrzebano 344 żołnierzy rosyjskich i 336 żołnierzy austriackich⁴.

W 1917 roku w kolonii Nowa Lipina utworzono polską szkołę, która mieściła się w wynajętym lokalu. W 1921 roku mieszkańcy zakupili drewniany budynek i 2 morgi ogrodu z przeznaczeniem na szkołę. Jednak inwestycji chyba nie zrealizowano, a sale lekcyjne wynajmowano u gospodarzy. Uczyli tutaj kolejno: Kazimierz Grynasiuk (1917-1918), Karolina Węgrzynówna (1918-1921), Jan Kaźmir (1921-1922), Władysław Jękiewicz (1922-1924), Zofia Jachowa (1924-1926), Feliksa Rusztynówna [po mężu Łoza] (1932-1934), a potem w latach 1936-1944 Waleria Jakubowska.

Według spisu z 1921 roku Lipina Nowa jako kolonia liczyła 51 domów i 294 mieszkańców, w tym 8 Ukraińców i 7 Żydów⁵.

Podobnie jak we wsiach sąsiednich tragiczna dla mieszkańców była okupacja niemiecka. W dniach 28-30 listopada 1942 roku Niemcy wysiedlili wsie: Hajowniki, Iłowiec, Lipinę Nową, Łaziska i Suchodębie⁶. W miejsce Polaków nasiedlono Niemców tzw. „Czarnych”, którzy posiadali doskonałe uzbrojenie. Stanowili zagrożenie dla partyzantów, a zwłaszcza łączników i zwiadowców. 18 marca 1944 roku pluton Bolesława Sobieszczańskiego „Pingwina” przeprowadził akcję rozbrojenia nasiedleńców. Upozorowano akcję zbierania broni i amunicji do przeglądu. 15 partyzantów przebrało się w mundury niemieckie i przejęło przekazaną, na ogół dobrowolnie, broń. Po 1,5 godzinie wieś rozbrojono. Polacy przejęli w ten sposób 100 kb, 3 pistolety maszynowe i dużo amunicji⁷.

W 1949 roku Lipina Nowa liczyła 294 mieszkańców⁸. Po II wojnie światowej zorganizowano w drewnianym budynku poukraińskim szkołę 4-klasową, w której uczył najpierw Paweł Szynkaruk (co najmniej do 1950 roku)⁹, później nieznany z imienia Siwiec, następnie dłuższy czas Karolina Kołodziej, a przed likwidacją szkoły Bernadetta Gładysz. Od 1974 roku był to Punkt Filialny Zbiorczej Szkoły Gminnej w Skierbieszowie. Szkołę zlikwidowano pod koniec lat 90-tych.

Niesłychanie ważną organizacją w Lipinie Nowej jest jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej założona w 1963 roku. W następnym roku strażacy otrzymali motopompę, a w 1979 roku wybudowali remizę. Pierwszym prezesem OSP w Lipinie Nowej został Jan Pszenniak, a nstępnie: Stanisław Popik (1967-1972), Wacław Pomazanko (1972-1987) i od 1987 roku Stefan Jańczak¹⁰.

W roku 1962 Lipina Nowa została zelektryfikowana, a na pocz. lat 80-tych wybudowano we wsi drogę utwardzoną do Skierbieszowa.

Obecnie jest to niewielka wieś. Na początku 2009 roku mieszkały tutaj 123 osoby.