KALINÓWKA

Wieś położona na zachodnim skraju gminy Skierbieszów, nad rzeką Wolicą, w obrębie Działów Grabowieckich. Początkowo była zwana Monastyr, a później Monastyrek.

W wyniku badań powierzchniowych, prowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), na terenie miejscowości odkryto 23 stanowiska (punkty osadnicze)¹. Najstarsze zabytki w postaci kilku fragmentów naczyń glinianych i 2 odłupków krzemiennych datowano ogólnie na neolit (5500-2200 r. p.Chr.). Kolejne 2 ułamki naczyń znalezione na jednej z osad należy z pewną ostrożnością przypisać kulturze lubelsko-wołyńskiej (4500-3700 r. p.Chr.). Młodszą epokę brązu reprezentuje kultura strzyżowska (1750-1600 r. p.Chr.), której dwie osady z 3 fragmentami ceramiki odkryto na terenie Kalinówki. Z kulturą trzciniecką (1600-1200 r. p.Chr.) można łączyć kolejne 3 niewielkie osady z niewielką ilością ceramiki. Nieco bogatsze osadnictwo związane jest z kulturą łużycką (1200-400 r. p.Chr.). Do tej kultury zaliczono 3 niewielkie osady z niewielką ilością ułamków naczyń glinianych oraz dwa domniemane cmentarzyska ciałopalne, gdzie obok ceramiki rejestrowano także fragmenty kości przepalonych. Młodsze chronologicznie nieliczne materiały ceramiczne pochodzą z okresu rzymskiego (I – poł. V w.), a znaleziono je na jednym ze stanowisk. Znacznie bogatsze było osadnictwo wczesnośredniowieczne, którego ślady w postaci kilkunastu fragmentów naczyń glinianych zarejestrowano na 5 stanowiskach. Osadnictwo to można datować na IX-XIII wiek.

Wieś powstała w miejscu dawnego monastyru bazyliańskiego. Tutejsi mnisi żyli jako pustelnicy w lesie i co pewien czas gromadzili się na wspólne modlitwy². W XV i XVI wieku wieś (pod nazwą Monastyr) wchodziła w skład starostwa krasnostawskiego, które przed 1539 rokiem było w zastawie u Stanisława Rzeszowskigo, wojskiego chełmskiego. Rzeszowski przekazał je w tym roku hetmanowi Janowi Tarnowskiemu w zamian za inne wsie. W 1544 roku hetman otrzymał zezwolenie na scedowanie dożywotniej posesji złożonej z Tarnogóry, Sulmic, Krasnego, Hoszczki Wielkiej i Małej, Zabytowa i Monastyru na swojego syna, a gdy do tego nie doszło w 1552 roku odstąpił ją kanclerzowi Janowi Ocieskiemu³. Syn Jana Ocieskiego, również Jan w 1580 roku Erazmowi Tłokińskiemu połowę dóbr Sulmice, Zabytowa, Huszczki Wielkiej, Huszczki Małej, Monastyru, Wiszenek, Krasnego i Wirbkowic w połowie sprzedał za 25 000 grzywien a w połowie darował. Jednak zapewne wróciły one ponownie do Ocieskiego, który dwa lata później odsprzedał włość sulmicką [wraz z Huszczkami] Janowi Zamoyskiemu za sumę 25 tys. złp⁴. Nowy właściciel w 1589 roku włączył je do Ordynacji Zamojskiej i odtąd dzieliły jej losy.

Według inwentarza z 1614 roku wieś liczyła 4 i 1/2 półłanków. Spis z 1702 roku notował tu piwnicę, słodownię oraz nowy i stary browar. W 1727 roku był w Monastyrze stary i nowy dwór⁵.

Prawdopodobnie już w XVII wieku powstał we wsi folwark, który należał do Ordynacji Zamojskiej. W 1880 roku w folwarku było 5 budynków i 159 mórg ziemi oraz 47 mórg łąk, natomiast wieś liczyła 29 domów i 169 mieszkańców, w tym 115 prawosławnych. Był tutaj wówczas młyn wodny o 2 kamieniach, systemu amerykańskiego⁶.

Nie uregulowane sprawy serwitutowe wywołały w 1880 roku groźny spór chłopów wsi Krasne, Monastyrek, Sulmice i Zabytów z zarządem Ordynacji Zamojskiej⁷. Źródła nie podają jednak szczegółów tego wystąpienia.

W 3 ćwierci XIX wieku wybudowano w Monastyrku murowany dwór i wolno stojącą piwnicę. Po I wojnie światowej folwark podupadł i w roku 1930 został wystawiony na licytację. Kupili go wówczas Janina i Władysław Kozłowscy razem z istniejącym dworem, parkiem i ogrodem⁸.

Już w XVI wieku istniała w miejscowości cerkiew unicka i przy niej zapewne monastyr. Być może jego początki należy wiązać z monastyrem w Huszczce Serbinowej datowanym na 1488 rok⁹. W monastyrze było kilku mnichów, którzy mieszkali jako postelnicy w pobliskim lesie. Zbierali się wspólnie na nabożeństwa w cerkwi. Data budowy pierwszej cerkwi nie jest znana. W 1792 roku zbudowano kolejną cerkiew drewnianą, która była filią parafii w Sulmicach. W latach 1880-1883 zbudowano w Monastyrku cerkiew murowaną, do której w latach 1919-22 dobudowano wieżę. Obecnie jest to kościół rzymskokatolicki¹⁰. Do I wojny światowej istniała w Monastyrku parafia prawosławna. Parafię rzymskokatolicką p.w. Św. Krzyża erygował biskup lubelski Leon Marian Fulman 4 lipca 1919 roku¹¹. Do parafii należą: Huszczka Mała, Kalinówka, Pańska Dolina, Sulmice, Wiszenki, Wiszenki Kolonia i Zabytów. Funkcję proboszczów tutejszej parafii pełnili kolejno: ks. Józef Kostkowski (1919-1925), ks. Józef Adamczyk (1925-1930), ks. Władysław Tarkowski (1930-1941), ks. Jan Stasiak i ks. Jan Widelski (1942-1943), ks. Kazimierz Kustroń (1943-1946 r.), ks. Aleksander Jędrejek (1946-1950), ks. Jan Widelski (1950-1968), ks. Jan Pęzioł (1968-1972) ks. Jan Franczak (1972-1993), ks. Zenon Nowicki (1993-1996), ks. Krzysztof Dziura (1996-2008) i od 2008 roku ks. Stanisław Górnik.

Do ważniejszych zdarzeń w życiu parafii należy zaliczyć wizytacje biskupie. Wśrod nich głośnym echem odbiła się wizyta biskupa Stefana Wyszyńskiego, która miała miejsce 21 maja 1948 roku.

Prawdopodobnie po 1875 roku założono dla prawosławnych cmentarz grzebalny, który był czynny do I wojny światowej. Obecnie ogrodzony drewnianymi żerdziami. Na cmentarzu zachował się we fragmentach kamienny postument nagrobka z 1894 roku oraz murowany grobowiec. Całą powierzchnię cmentarza porastają drzewa. W 1919 roku powstał cmentarz rzymskokatolicki. Posiada on kształt czworoboku o powierzchni 1,9 ha. Na cmentarzu znajdują się mogiły pomordowanych w czasie II wojny światowej mieszkańców wsi Wiszenki¹².

Początki edukacji we wsi sięgają początków XX wieku. W 1904 roku istniała we wsi szkoła przycerkiewna, w której uczył Mikołaj Leonowicz¹³. Zapewne jednak po ukazie tolerancyjnym w 1905 roku została zamknięta, gdyż w późniejszych dokumentach nie występowała. Przypuszczalnie już w 1916 roku otwarto we wsi 1-klasową szkołę, ale o jej początkowych losach nic nie wiadomo. W roku szkolnym 1928/1929 uczyła tutaj Janina Owidowiczówna, natomiast jej następcami byli kolejno: Bronisław Hubal (1929-1930), Stanisław Buda (1930-1933) i Helena Wojczarówna (1933-1939). W okresie okupacji niemieckiej uczyła nieznana z imienia Rybakowa, a następnie Genowefa Białkowa. Po wyzwoleniu już w 1944 roku naukę rozpoczęto ponownie, w budynku dawnego dworku murowanego. Mieścił on 4 sale lekcyjne oraz pokój nauczycielski, a także 2 mieszkania dla nauczycieli. Pierwszym powojennym nauczycielem na przeciąg roku został Stanisław Jankowski. Jego następcami byli kolejno: Józefa Ząbkowa (1944-1945), Joanna Piotrowska (1945), Kazimierz Jastrzębski (1945), Kazimierz Piotrowski (1945-1950) i od 1950 roku Joanna Piotrowska. Naukę religii prowadził w latach 50-tych ks. Aleksander Jędrejek. Później funkcję kierownika szkoły pełnili: Jan Żołnierczuk, Czesław Litwiniec (do 1967 r.), Zenon Mydlak (1967-1969) i Stanisława Denkiewicz (1969-1978)¹⁴. W 1974 roku obniżono stopień organizacyjny szkoły do 4-klasowej, a w 1978 roku szkołę zlikwidowano.

Monaster był stosunkowo małą wsią i w 1827 roku liczył zaledwie 8 domów i 43 mieszkańców. Wówczas wieś należała do powiatu hrubieszowskiego i parafii Grabowiec¹⁵. Później nastąpił znaczny rozwój wsi. Według spisu z 1921 roku Monastyrek liczył 54 domy i 306 mieszkańców, w tym 19 Żydów, natomiast tutejszy folwark liczył 5 domów i 72 mieszkańców, wyłącznie Polaków¹⁶. W 1929 roku Roman Szcześniewski dzierżawił tutaj 246 ha, natomiast Stanisław Tarnowski 520 ha. W tym czasie istniał tutaj młyn wodny systemu amerykańskiego J. Stefaniaka¹⁷, który zbudowano przed 1896 rokiem¹⁸. W 1939 roku folwark w Monastyrku (Kalinówce) kupił prezes sądu z Zamościa.

W 1947 roku Kalinówka liczyła 393 ha ziemi oraz 418 mieszkańców¹⁹. W latach 1955-1968 w Kalinówce mieściła się siedziba gromady Kalinówka. Obejmowała ona obok Kalinówki także Kol. Wiszenki, Wiszenki, Sulmice, Huszczkę Dużą i Małą oraz Zabytów. Urząd gromadzki mieścił się w wynajętych u gospodarzy pomieszczeniach. Pierwszym przewodniczącym GRN w Kalinówce został Wacław Hawrylak, od 1961 roku Władysław Charczuk, a następnie Stanisław Oszust. Z końcem 1968 roku gromadę zlikwidowano, a miejcowości gromady przyłączono w 1969 roku do Skierbieszowa. W 1955 roku utworzono we wsi Urząd Pocztowy, którego naczelnikami byli: Józef Czugała, Czesław Drzewicki, Jadwiga Putek, Bogusława Bocheńczuk i w latach 1974-1996 Halina Szewczuk. W 1996 roku placówkę pocztową zlikwidowano.

W 1965 roku z inicjatywy Kazimierza Zabłockiego powstała w Kalinówce jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, której prezesem został Eugeniusz Wójcik. Jeszcze tego samego roku strażacy wybudowali remizę, a trzy lata później otrzymali motopompę²⁰. Od 2006 roku prezesem jednostki OSP w Kalinówce jest Jan Świszcz.

Do ważnych inwestycji we wsi należy zliczyć elektryfikację we wrześniu 1964 roku oraz budowę utwardzonej drogi 5 lat później. Nie było we wsi nigdy Kółka Rolniczego ani Spółdzielni Produkcyjnej.

Obecnie jest to stosunkowo niewielka wieś. Na początku 2009 roku w Kalinówce mieszkały 164 osoby.