Godziny pracy urzędu:
pon-pt: 7:15 - 15:00
wtorki: 7:15 - 16:15

<<		maj 2012			>>
Pn	Wt	Śr	Cz	Pt	So	N
	1	2	3	4	5	6
7	8	9	10	11	12	13
14	15	16	17	18	19	20
21	22	23	24	25	26	27
28	29	30	31

HUSZCZKA MAŁA I DUŻA

HUSZCZKA (Mała i Duża), gm. Skierbieszów

Wsie położone w środkowej części gminy Skierbieszów, w obrębie Działów Grabowieckich, nad bezimiennym dopływem Wolicy.

W wyniku badań powierzchniowych, prowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), na terenie miejscowości odkryto 29 stanowisk (punktów osadniczych)^¹, w tym 23 stanowiska odkryto w Huszczce Dużej, natomiast 6 dalszych w Huszczce Małej. Najstarsze zabytki w postaci kilku fragmentów ceramiki i 2 fragmentów wióra i 3 odłupków krzemiennych datowano ogólnie na neolit (5500-2200 r. p.Chr.). Kolejną fazę osadnictwa zanotowano we wczesnej epoce brązu (2200-1600 r.p.Chr.). Obok ogólnie datowanego na ten okres materiału (3 fragmenty ceramiki, fragment odłupka i fragment wióra krzemiennego) wyodrębniono także na jednym ze stanowisk 2 fragmenty naczynia kultury strzyżowskiej (1750-1600 r. p.Chr.).

Osadnictwo na tym terenie kontynuowała środkowobrązowa kultura trzciniecka (1600-1200 r. p.Chr.) znana z ceramiki i 2 odłupków krzemiennych odkrytych na 3 osadach, a potem jej następczyni – kultura łużycka (1200-400 r. p.Chr.). Z tą ostatnią związane jest odkryte przypadkowo, podczas melioracji łąk w Huszczce Dużej, znalezisko wotywne złożone z dwóch małych naczyń glinianych^². Ponadto ceramikę tej kultury datowaną na przełom epoki brązu i okres halsztacki znaleziono na 5 innych stanowiskach. Na początku naszej ery obszar Huszczki zamieszkiwała kultura przeworska, której liczne ułamki naczyń glinianych zarejestrowano w Huszczce Małej. Następnie po krótkiej przerwie tutejszy obszar zasiedlili Słowianie, po których pozostały ślady w postaci ułamków naczyń glinianych z X-XIII wieku zarejestrowane na 3 stanowiskach.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1436^³. Wówczas właścicielem Huszczki był Dziersław, który w 1438 roku zamienił ją z Mikołajem Góździem na Cześniki^⁴. W 1493 roku Stanisław z Huszczki zamienił Huszczkę (zwaną wtedy Cholewina) z biskupem chełmskim Maciejem ze Starej Łomży na wójtostwo w Skierbieszowie i 40 grzywien^⁵. W niewyjaśnionych okolicznościach wieś została królewszczyzną i włączono je do starostwa krasnostawskiego, które w 1492 roku od Jana Pileckiego przejął Jan Feliks Rzeszowski, prepozyt przemyski^⁶. Rzeszowscy traktowali te dobra jako dziedziczne. W latach 1515-1539 właścicielem Zabytowa, Sulmic i Huszczki był Stanisław Rzeszowski herbu Półkozic, wojski chełmski, który z kolei przekazał je w 1539 roku hetmanowi Janowi Tarnowskiemu herbu Leliwa w zamian za inne wsie należące do Tarnowskiego. W 1544 roku hetman otrzymał zezwolenie na scedowanie dożywotniej posesji złożonej z Tarnogóry, Sulmic, Krasnego, Hoszczki Wielkiej i Małej, Zabytowa i Monastyru na swojego syna, a gdy do tego nie doszło w 1552 roku odstąpił ją kanclerzowi Janowi Ocieskiemu^⁷. W tym czasie obie wsie były dosyć dobrze zagospodarowane, a rejestr poborowy z 1564 roku notował w obu Huszczkach (Małej i Dużej) 14 i 1/4 łana użytków i 1 włóczęgę^⁸. Syn Jana Ocieskiego, również Jan w 1580 roku Erazmowi Tłokińskiemu połowę dóbr Sulmice, Zabytowa, Huszczki Wielkiej, Huszczki Małej, Monastyru, Wiszenek, Krasnego i Wirbkowic w połowie sprzedał za 25 000 grzywien a w połowie darował. Jednak zapewne wróciły one ponownie do Ocieskiego, który dwa lata później odsprzedał włość sulmicką [wraz z Huszczkami] Janowi Zamoyskiemu za sumę 25 tys. złp^⁹. Nowy właściciel w 1589 roku włączył je do Ordynacji Zamojskiej i odtąd dzieliły jej losy. Obie wsie należały wtedy do folwarku sulmickiego. Obok kmieci notowano w Huszczkach w 1591 roku bartników, którzy z tutejszych lasów „dań w miodzie dawali”. W 1612 roku Tomasz Zamoyski darował półłanek roli Andrzejowi Choszczyńskiemu, co sugeruje, że tutejsze gospodarstwa kmiece obejmowały po pół łana ziemi. Ale inwentarz z 1693 roku wspomina już „włościan na ćwierciach osiedłych”. Kolejny spis z 1729 roku wymienia w Huszczce Partykularz, w którym przy zabudowaniu był sadek zarosły śliwami, wiśniami i leszczyną. Notowano wówczas we wsi pszczelnika [barcie]. Na początku XVIII wieku zbudowano we wsi karczmę, którą wymienia także inwentarz z 1739 roku, a w 1801 roku jako karczmę wjezdną^¹⁰.

W 1782 roku Huszczki wchodziły w skład klucza sitanieckiego. Pod koniec XVIII wieku w Huszczce Wielkiej były 32 gospodarstwa^¹¹. W 1784 roku Andrzej Zamoyski sprowadził do wsi 4 rodziny kolonistów niemieckich. Koloniści na mocy kontraktów otrzymali w ramach dzierżawy po 23 morgi ziemi, dom i zabudowania gospodarcze oraz za rozłożoną na raty zapłatą także inwentarz żywy i martwy. Według rejestru z 1789 roku mieszkały tu wówczas 4 rodziny kolonistów posiadające łącznie 92 morgi ziemi^¹².

Z czasem kolonistów niemieckich we wsi przybywało i w 1864 roku było już 11 rodzin. Kolonista z Huszczki – Piotr Petz z czasem stał się jednym z najbogatszych dzierżawców w Ordynacji Zamojskiej. Zakupił bowiem dwie pustki i tym samym zwiększył swoje gospodarstwo do 100 morgów, a dodatkowo dzierżawił od leśniczego łąkę. W swym gospodarstwie utrzymywał liczną czeladź^¹³.

W 1827 roku Huszczka Mała należała do powiatu zamojskiego i parafii unickiej Monastyr. Liczyła wówczas 10 domów i 74 mieszkańców^¹⁴, również Huszczka Wielka należała do powiatu zamojskiego i unickiej parafii w Monastyrze, liczyła 44 domy i 295 mieszkańców^¹⁵. W końcu XIX wieku w Huszczce Dużej istniał młyn włościański o 1 kamieniu. Notowano wówczas 1 dom dworski i 29 włościańskich oraz 359 mieszkańców, w tym 312 katolików, 44 unitów i 3 Żydów. Do włościan należały także 792 morgi ziemi. Huszczka Mała liczyła 11 gospodarstw włościańskich i 114 mieszkańców, w tym 79 katolików i 35 prawosławnych. Włościanie posiadali 343 morgi ziemi^¹⁶.

W 1904 roku istniała w Huszczce [Dużej] szkoła przycerkiewna, w której uczył Mikołaj Reszeto^¹⁷. Zapewne jednak po ukazie tolerancyjnym została zamknięta, gdyż w późniejszych dokumentach nie występowała. W 1916 roku otwarto w Huszczce Dużej powszechną szkołę 1-klasową, która od listopada 1917 roku przeszła pod polską administrację szkolną. W 1917 roku uczył w niej Karol Brożek, a później kolejno: Aniela Dobrowolska (1918-1920), Władysław Wójtowicz (1920-1921), Karolina Bąk (1921-1926) i Kazimierz Jastrzębski 1926-1941. W 1918 roku otwarto także 1-klasową szkołę w Huszcze Małej. Szkoła mieściła się w wynajętym od gospodarzy pomieszeniu. Uczyli tutaj: Matylda Wojciechowska (1918-1919), Julian Białas (1919-1920), Leopold Kołodziejczyk (1921-1921), Michał Cwik (1921-1922), Irena Czaraszkiewicz (1922-1923), Józefa Mikulanka (1923-1924), Kazimierz Smutek (1924-1925). Prawdopodobnie około 1926 roku szkołę zlikwidowano.

Po II wojnie światowej już w 1944 roku rozpoczęto ponownie naukę w Huszczce Dużej, w drewnianym parterowym budynku po volksdeutschu Hipolicie Griniu, a pierwszym nauczycielem został Julian Sołowiej. W szkole mieściła się sala lekcyjna oraz mieszkanie dla nauczyciela. Do tej szkoły chodziły dzieci z Huszczki Dużej, Huszczki Małej, Podhuszczki i Pańskiej Doliny. Po Julianie Sołowieju uczyli kolejno: Maria Hrywniak (1945-1946), Olga Zacharow (1946), Maria Hrywniak 1947-1957^¹⁸ oraz Józef Żołyniak (1957-1973). Ze względu na małą ilość uczniów szkołę zlikwidowano w 1973 roku^¹⁹.

Znaczna część Huszczki do II wojny światowej należała do Ordynacji Zamojskiej. W 1916 roku Zarząd Ordynacji przystąpił do budowy tartaku w Pańskiej Dolinie, położonej na terenie Huszczki Dużej. Tartak posiadał 12 budynków i mógł przetrzeć w ciągu roku do 30 tys. m³ drewna^²⁰. Tartak ten był czynny w okresie międzywojennym^²¹.

Spis z 1921 roku wykazał w Huszczce Dużej 56 domów i 332 mieszkańców, zaś w Huszczce Małej 26 domów i 186 mieszkańców. W obu wsiach wszyscy mieszkańcy byli Polakami^²².

Obie wsie Niemcy wysiedlili już 6 listopada 1941 roku^²³, co zapoczątkowało późniejsze masowe wysiedlenia na Zamojszczyźnie. Podczas tej akcji wysiedlono 367 mieszkańców. Nasiedlono wówczas głównie volksdeutschów, w mniejszej ilości Niemców. Obu Huszczkami i Pańską Doliną zarządzał SS-Oberführer Eiler^²⁴. Niemiecki spis z 1 marca 1943 roku notował zaledwie 186 osób w Huszczce Dużej i 103 osoby w Huszczce Małej, w zdecydowanej większości byli to niemieccy nasiedleńcy.

Nocą z 28 na 29 kwietnia 1943 roku kompania ppor. Józefa Śmiecha „Ciąga” wraz z plutonem ppor. Romana Szczura „Urszuli” dokonały napadu na gospodarstwa nasiedlonych Niemców. Około godz. 22 partyzanci okrążyli wieś od strony północno-wschodniej, a o 23 nastąpił atak. Partyzanci wpadli do wsi i zaczęli strzelać do uciekających wartowników niemieckich. Część uciekinierów schroniła się do domów i odpowiedziała ogniem z karabinów. Wkrótce zniszczono gniazda oporu kolonistów, a domy podpalono. Akcja trwała do godziny 2-giej. W jej wyniku wieś całkowicie spalono, zabito 28 Niemców i wielu raniono^²⁵. Niemcy potem częściowo odbudowali wieś. Po wyzwoleniu z okupacji niemieckiej mieszkańcy powrócili na swoje gospodarstwa i odbudowali zniszczone budynki^²⁶. Podczas II wojny światowej zniszczono w Huszczce Dużej 32 gospodarstw, z tego 8 całkowicie i 24 częściowo. W Huszczce Małej zniszczono 26 gospodarstw, z tego 14 całkowicie^²⁷.

W 1947 roku Huszczka Duża liczyła 1545 ha ziemi i 308 mieszkańców, natomiast Huszczka Mała 271 ha ziemi i 132 mieszkańców^²⁸. W 1962 roku z inicjatywy Tadeusza Mieczana i Jana Siudaka powstała w Huszczce Dużej jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, a pierwszym prezesem został Jan Siudak. Później funkcję tę pełnili kolejno: Józef Dąbrowski (1966-1985), Wacław Kostrubała (1985-1993), Stanisław Kostrubała (1994-2004) i od 2005 roku Jan Dusznik. W 1964 roku strażacy otrzymali motopompę i wybudowali remizę.

W 1951 roku utworzono w Huszczce Dużej Punkt Skupu Mleka, który początkowo mieścił się w mieszkaniu prywatnym, a w latach 1961-1962 pobudowano nowy, murowany budynek z przeznaczeniem na Punkt Skupu Mleka. Punkt czynny był do 1996 roku. Punkt obsługiwały następujące osoby: Jadwiga Stasiuk (1951-1952), Tadeusz Mieczan (1953-1977), Jolanta Rój (1978), Józef Hirosz, Szarzyńska Leokadia (do 1996 r.)

W 1971 roku w Huszczce Małej z inicjatywy Kazimierza Zabłockiego i Feliksa Pajdy utworzono jednostkę OSP, której prezesem został Feliks Pajda. Później funkcję tę pełnili kolejno: Feliks Czachor, ponownie Feliks Pajda i od 1991 roku Tadeusz Łoza. W 1973 roku strażacy otrzymali motopompę, a pięć lat później zbudowali remizę^²⁹.

Ważnym wydarzeniem dla wsi była elektryfikacja, w Huszczce Małej ok. 1963 roku, zaś w Huszczce Dużej w 1967 roku. W 1978 roku wykonano scalenie gruntów dla obu miejscowości. W wyniku tego Państwowy Fundusz Ziemi pozyskał ok. 200 ha gruntów, które od zakończenia wojny użytkowała okoliczna ludność. Ziemię tę w użytkowanie przejął wówczas PGR Michalów, ale po 2 latach, ze względu na dużą odległość, zrezygnował z uprawy i przekazał spowrotem do PFZ, który rozsprzedał ją tutejszym rolnikom. W roku 1980 zmeliorowano okoliczne łąki. Do ważnej inwestycji należy zaliczyć budowę drogi utwardzonej, najpierw w 1978 roku na odcinku od szosy Kalinówka-Skierbieszów do Huszczki Małej, a w latach 1981-1983 od Huszczki Małej do Huszczki Dużej.

Na początku 2009 roku w Huszczce Dużej mieszkało 106 osób i tyle samo w Huszcze Małej.

1 Badania powierzchniowe przeprowadził w 2003 roku mgr J. Niedźwiedź, a dokumentacja z tych badań znajduje się w archiwum WUOZ w Lublinie, Delegatura w Zamościu.

2 L. Gajewski, 1981, Ciekawe znalezisko z bagna w miejscowości Huszczka Duża, gm. Skierbieszów, woj. Zamość, „Wiadomości Archeologiczne”, t. 46, s. 240-241. Obecnie naczynia znajdują się w Muzeum Zamojskim.

3 ZDM, cz. V, 1416.

4 A. Janeczek, op. cit., s. 339.

5 A. Janeczek, op. cit., s. 368.

6 W. Tarnas, Kraśniczyn. Dzieje gminy i okolic, Lublin 2006, s. 129-130.

7 W. Dworzaczek, op. cit., s. 230.

8 A. Jabłonowski, op. cit., s. 195.

9 M. Stworzyński, Opisanie statystyczno-historyczne dóbr Ordynacyi Zamoyskiey 1834 roku. Biblioteka Narodowa w Warszawie, rkps Biblioteki Ordynacji Zamojskiej nr 1815, przypis 85, s. 57.

10 M. Stworzyński, op. cit., przypis 85, s. 57.

11 R. Orłowski, Położenie i walka klasowa chłopów w Ordynacji Zamojskiej w drugiej połowie XVIII w., Lublin 1963, s. 155.

12 R. Orłowski, Koloniści rolnicy niemieccy w Ordynacji Zamojskiej w końcu XVIII wieku, „Annales UMCS”, sec. F, t. 12/1957, s. 168-169.

13 W. Śladkowski, Kolonizacja niemiecka w dobrach ordynackich, [w:] Zamość i Zamojszczyzna w dziejach i kulturze polskiej, Zamość 1969, s. 253.

14 Tabella..., t. I, s. 161.

15 Tabella..., t. I, s. 162.

16 SGKP, wypisy, s. 100.

17 Pamiatnaja kniżka....na 1904 god, s. 284.

18 APZ, Akta Inspektoratu Szkolnego Zamość 1917-1950.

19 Informacja ustna p. Witold Jarosz.

20 A. Kozaczka, Ordynacja Zamojska 1919-1945, Lublin 2003, s. 92-93.

21 M. Kozaczka, Ordynacja Zamojska w latach pierwszej wojny światowej, [w] Studia z dziejów ziemian lubelskich XIX i XX w., Lublin 2002, s. 141.

22 Skorowidz...., t. IV, s. 126.

23 Z. Klukowski, Zbrodnie niemieckie na Zamojszczyźnie 1939-1944, Zamość 1947, s. 8.

24 Z. Mańkowski, op. cit., s. 309.

25 B. Sobieszczański, Wspomnienia z walk 3-go Batalionu 9 p.p. Legionów Armii Krajowej Ziemi Zamojskiej w latach 1939-45, Zamość 1998, s. 123-124; Z. Mańkowski, op. cit., s. 309, przypis 89.

26 Informacja ustna p. Witolda Jarosza.

27 S. Zgrzywa, op. cit. 37.

28 S. Zgrzywa, op. cit., s. 7.

29 M. Skiba, op. cit., s. 111-112.